LÍNGUAS CLÁSSICAS

Página de Estudos das Fontes Pesquisadas

  • Fontes Franciscanas
  • Fontes Biográficas
  • Henrique de Abranches
  • Legenda Versificada de São Francisco

Legenda Versificada de São Francisco - 9

Liber IX ? Nonus hirundineis ponentem frena susurris, 
Sistentemque vagas, leporis piscisque favorem 
Scribit, et in vinum conversam caelitus undam, 
Sanantemque virum morbis et moribus aegros.
 


Suspiciens miratur aves per inane vagantes 
Sermonis potuisse sui gravitate teneri, 
Et tactum voluisse pati, placidumque dedisse 
Carmen et attente laudes cecinisse supernas. 


5 Gavisus fulsisse suo miracula iussu, 
Propositum pedes explet iter quem meta diaetae 
Excipit Albianum. Turbis ubi mane sequenti 
Undique collectis sacra vult proponere verba; 
Sed tot hirundinibus circumvolantibus auras 
10 Et tenues querulo crepitantibus ore susurrus 
Ipse replebatur locus, ut nullius ab ipsis 
Iuxta se positis audiri dictio posset. 
Tantis affectus garritibus ille: “Sorores”, 
Inquit, “sufficiat vos hactenus esse locutas; 
15 Nunc et ego dicam, nunc vestras vocibus aures 
Inclinate meis, quod nec praesumo iubendum, 
Sed vos auctoris moveat reverentia vestri, 
Cuius ego sacras populis annuntio laudes”. 
Finierat monitus: tenuere silentia cunctae, 
20 Manseruntque locis nec praesumpsere moveri, 
Donec ad extremum completus sermo fuisset. 
Praesentes haec intuiti miracula, dicunt 
Inter se: “Quia sanctus is est, meritoque colendus, 
Cuius sic vox est authentica, cuius et ipsa 
25 Turba volatilium non audet omittere iussus”. 


Inde petens aliud castrum cui Graecia nomen 
Imposuit, susceptus ibi dum forte moratur, 
Non cane sed laqueo cursore lepusculus arte 
Captus et insidiis, vivus conceditur illi. 
30 Quem miseratus ait: “Cur vincla, lepuscule frater, 
Cogeris ista pati, cum sis ita res fugitiva? 
Cur non fugisti, ne decipereris ab isto 
Venatore rudi, cuius te rete fefellit? 
Multorum tibi debuerant exempla cavere, 
35 Deceptusque semel ne decipiare secundo; 
Propria te reddat nunc experientia cautum ». 
Talia praemittens, illum vocat; ille vocantis 
Confugit in gremium, factusque domesticus ultro, 
Quamvis libertas sibi restituatur eundi 
40 Quo velit, exemptus vinclis non exit in arvum, 
Sed redit in latebras, serviturusque iubenti 
Francisco mavult regredi quam liber abire. 


Sic et aves et quadrupedes notissima sancti 
Mansuetudo viri sibi commansuescere cogit. 
45 Nec solum fervet pietate volucribus auras 
Restituente, feris silvas, sed piscibus undas. 
Accidit inde fide maius, mirabile dictu, 
Cum piscatoris magnum devotio piscem 
Praesentasset ei, tanto gratantius auro 
50 Suscipiens fratremque vocans: “In sanguine, frater, 
Utilitas mihi parva tuo consistere posset; 
Absit ut ergo meos brevis oblectatio sensus 
Incitet, ut longum vitae tibi subtrahat usum: 
Liber et indemnis ad avita revertere tecta”. 
55 Dixit, et in medias salvandum reicit undas. 
Qui libertatis quamvis dispendia passus, 
Exitiique metum, tamen imperterritus altas 
Fluminis egrediens latebras, in margine coram 
Servatore suo ludit, nullumque recusat 
60 Accessum tactumve pati: fiducia tanta 
Expertae pietatis inest; nec ludere cessat, 
Donec eum tandem iubeat Franciscus abire. 
Cuius praeceptum non ausus omittere, corpus 
Concolor argento medio tenus amne recondit. 


65 Inde recedentem gravis infestatio morbi 
Franciscum cogit decumbere, sed medicinam 
Exhibitura suo Christi clementia servo 
In vinum convertit aquas; quae potio gustum 
Dulciter immutans naturalemque calorem 
70 Confortans, morbi causas eliminat omnes. 


Gratia nec soli Francisco summa medetur, 
Sed per eum multis impendit utramque salutem. 
Ad quem dum terras, dum praedia lustrat et urbes, 
Urbis in introitu, quae dicitur Esculus, aegri 
76 Conveniunt, et fit conflictus ut eius ab ipsis 
Vestimenta queant vel saltem fimbria tangi. 


Nam pro reliquiis vestes ipsius habentur, 
Quas ita diripiunt ut vix incedat opertus. 
Et panes illi praesentant, quos benedicat, 
80 Quorum mica, sale fidei condita, Dolores 
Mitigat et morbos levat et nocumenta relegat. 


Aretii mulier partus gravitate laborans, 
Sanctorum quaesita diu suffragia nullis 
Impetrans precibus, nullis adiuta vel herbis 
85 Vel gemmis vel carminibus, physicaeque scientum 
Saepe sed incassum varias experta medelas, 
Iam iacet exanimis, iam desperata videtur 
Praesensisse manum resecantis stamina Parcae. 
Lora superponunt lecto morientis amici, 
90 Quae quia contigerat equitans in partibus illis 
Franciscus, credunt aliquid virtutis inesse. 
Protinus illa parit, claususque repagula foetus 
Solvit, et egreditur obtusa cubilia ventris. 


A simili funem Francisci, quo quasi zona 
95 Circa principium consueverat Ordinis uti, 
In Castro Plebis habitans Gualfridus habebat: 
Quem, ne sacra reum possessio redderet, aegris 
Saepe superponens illum mulieribus, ampla 
Impendebat eis solo solatia tactu. 


100 Tuscanella refert, testatur Narnia, narrat 
Eugubium, quod ibi puer extenuatus et aeger, 
Hic mulier nulla discernens luce colores, 
Virque paralyticus, ibi femina quam manuale 
Incurvans utriusque manus contractio nervos 
305 Inflans articulos nihil exercere sinebat, 
Francisci pia pertulerint suffragia, verbo 
Contactuque brevi longos curantia morbos. 


Horribilis quemdam vexabat passio fratrem: 
Saepe volutatur spumans, alliditur, artus 
110 Discerpens et dilanians, et rictibus ora 
Distorquens: et nunc se contrahit in breve, nunc se 
Porrigit in longum, furibundaque lumina torvum 
Versat et astantes terret stridore minaci. 
Talia perpessum Francisci dextera signat 
115 Exorcismatibus sanctae crucis et benedicit. 
Tam sacra tam sacri nequit exorcismata ferre, 
Sed, vexilla videns divina, diabolus exit 
Tristis, ad excussum numquam rediturus asylum. 


Dum sic antiqui furias eliminat hostis 
120 Sanctus et humanae contraria quaeque saluti, 
Zelum concipiunt et spiritualis ab illo 
Militiae triginta viri vexilla capessunt. 


Sancti devota Gemini susceptus in urbe, 
Obnixis precibus pulsatur ab hospite, cuius 
125 Uxorem miseram dudum possederat hostis, 
Ut sacro dignetur opem sibi ferre precatu. 
Blandas ille preces exaudit iusta petentis, 
Tresque vocans fratres: “Nullus vacet angulus”, inquit, 
“Unum quisque trium teneat, quartumque tenebo; 
Sitque figura quasi contradictoria, quae nos 
In cruce disponat, ne spiritus iste malignus 
Confidat se posse manus evadere nostras”. 
His ita dispositis: “Quid”, ait, “nequissime daemon? 
An nescis, an dissimulas quod corpora soli 
135 Baptizata Deo sedem praebere tenentur? 
Ergo tu, cum sis immundus spiritus, exi, 
Sub poena tibi praecipio, nec vasa furori 
Usurpare tuo divina, diabolus, aude”. 
His illo flagrante minis et flagra minante, 
140 Tam subito daemon abscedit tamque latenter, 
Ut sibi Franciscus hunc illusisse, nec illam 
Convaluisse putet. Sed res ex fine probantur; 
Neve super vacuum quidquam dixisse putaret, 
Accidit ut rursum processu non diuturni 
145 Temporis intendens non illuc ire, sed illac 
Forte videret eam; quae sensus et rationis 
Compositae compos, grates utriusque salutis 
Ignaro devota refert, liquideque fatetur, 
Quod daemon et eo cogente recesserit, et non 
150 Ausus eo fuerit interdicente reverti. 


Tunc energumenis longe lateque medentem 
Urbs de Castello devote suscipit, et pro 
Obsessa muliére rogat, stridoribus altis, 
Vocibus horrisonis populi turbante quietem. 
155 Ille sibi fratrem praemittit, qui studiose 
Investiget, utrum spontanea sive coacta 
Humanis soleat turbare tumultibus urbem 
Sive diabolicis. Obtemperat ille iubenti, 
Et venit ut tentet quidnam sit; sed venientem 
160 Franciscum non esse sciens obsessa cachinnat, 
Et linguam profert, et nares rugat, et ore 
Distorto varias intendit pingere larvas, 
Et digitis interposito dat pollice ficum. 
Ille quasi confusus abit, narratque cachinnum 
165 Qualiter obsessae perpessus sit mulieris. 
Aggreditur Franciscus eam: non sustinet eius 
Inclusus daemon obsessaque foemina vultum, 
Immo volutatur in terram. Voce iubetur 
Ipsius mulier exsurgere libera; daemon 
170 Exturbatus abit, nulloque revertitur ausu. 


Sic exturbantis Furias, facientis in orbe 
Signa, diaetantis aegros, relevantis onustos 
Mos est Francisci, dum praedicat, omnia certis 
Explanare modis, uno persistere vultu, 
175 Nullius faciem contemnere vel revereri. 
Verum non uno plus paupere mille potentes 
Extimet, aut uno plus simplice mille peritos; 
Sed neque iudicio refert ipsius, an uni 
Praedicet an multis, operosus praedicat uni 
180 Ut multis, multis impraemeditatus ut uni. 
Circumspecta tamen facundia non apud omnes 
Est eadem, nec voce rudes informat eadem 
Qua monet instructos: rudibus communia quaedam 
Ad confirmandos hominum facientia mores, 
185 Et quid de vitio, quid de virtute sequatur, 
Historiasque patrum, liquideque probantia sanctos 
Vivere post mortem, miracula gestaque Christi 
Et praecepta refert, et compungentia mentes 
Sanctorum tormenta quibus meruere coronam; 
190 In quo iustitiae consistant sive reatus, 
Et quae poena reos maneat, quae praemia iustos. 
His autem, quos et doctrina celebrior et mens 
Altior et sensus provexit acutior, unam 
De mediis texit vigintiquatuor artem, 
195 Et quid virtutes confoederet indicat, et quo 
Ordine descendant ex primis quatuor omnes; 
Quis medium reperire labor, quam lubrica vitae 
Semitam quam graviter possint extrema caveri.